توجیه وسیله با هدف قصه ‏اى دیرپا است و به صورت‏هاى متفاوت نمود مى‏یابد؛ از جمله این که «براى جلوگیرى از گناه بزرگ، ارتکاب گناه کوچک منعى ندارد!» یا «بعد از مدت‏ها سختى و تلاش و کوشش در راه تحصیل، چه اشکال دارد که براى موفقیت در امتحان مرتکب خلاف شد و تقلب نمود!» یا «وقتى زن و بچه انسان گرسنه‏اند و منتظر یک لقمه نان، ارتکاب خلاف چه اشکالى دارد!» یا «مرام مذهبى وقتى شرافت دارد، چه فرق مى‏کند کیفیت برگزارى آنها چگونه باشد!» یا «اصل دل انسان است که باید پاک باشد، دیگر نماز و روزه و... هیچ نقشى ندارد!» و هزاران نمونه و مصداق دیگر که هر روز بارها و بارها از ناحیه شیطان و نفس بر ما عرضه مى‏گردد اما بیانات روشنگر قرآن و روایات و سنت حضرات معصومین و حکم صریح عقل و فطرت، به صراحت این مغالطه را آشکار مى‏سازد که هیچ گاه نباید براى رسیدن به هدفى درست، از وسیله نادرست بهره برد.

پس هدف، هرگز وسیله را توجیه نمی‌کند و باید برای‌ رسیدن به اهداف، از ابزار و روشهای‌ مباح و مشروع و مجاز استفاده کرد و طاعت و قرب و رضای‌ الهی‌ را هرگز نمی‌‌توان با معصیت و گناه تحصیل نمود.

 


شهید مطهری (ره) در مورد این که " هدف وسیله را توجیه نمی کند" می فرمایند(1):

برای حق باید از حق استفاده کرد. یکی از راه هایی که از آن راه بر دین از جنبه های مختلف ضربه وارد شده است، رعایت نکردن این اصل است که ما همان طور که هدفمان باید مقدس باشد، وسایلی هم که برای این هدف مقدس استخدام می کنیم باید مقدس باشد؛ مثلاً ما نباید دروغ بگوییم، نباید غیبت کنیم، نباید تهمت بزنیم؛ نه فقط برای خودمان نباید دروغ بگوییم، به نفع دین هم نباید دروغ بگوییم، یعنی به نفع دین هم نباید بی دینی کنیم، چون دروغ گفتن بی‏دینی است. یعنی به نفع دین دروغ گفتن به نفع دین بی دینی کردن است. به نفع دین تهمت زدن، به نفع دین بی دینی کردن است. به نفع دین غیبت کردن، به نفع دین بی دینی کردن است. دین اجازه نمی دهد ولو به نفع خودش ما بی دینی کنیم. «اُدْعُ اِلی سَبیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ».

مجموعه آثار شهید مطهری ج16 ( سیری در سیره نبوی )

*** پیشنهاد می شود کتاب سیری در سیره نبوی ، به خصوص جلسات چهارم و پنجم آن (که مربوط به سوال شما است) را مطالعه کنید. متن کتاب را می توانید از اینجا مطالعه کنید.



اولین شرط رساندن یک پیام الهی این است که از هرگونه وسیله‎ای نمی‎توان استفاده کرد؛ یعنی برای اینکه پیام الهی رسانده بشود و برای اینکه هدف مقدس است، نباید انسان این جور خیال کند که از هر وسیله که شد برای رسیدن به این هدف باید استفاده کنیم، می‎خواهد این وسیله مشروع باشد و یا نامشروع. می‎گویند: «اَلْغایاتُ تُبَرِرُ الْمَبادی» یعنی نتیجه‎ها مقدمات را تجویز می‎کنند؛ همین‎قدر که هدف ، هدف درستی بود، دیگر به مقدمه نگاه نکن. چنین اصلی مطرود است. ما اگر بخواهیم برای یک هدف مقدس قدم برداریم، از یک وسیله مقدس و حداقل از یک وسیله مشروع می‎توانیم استفاده کنیم. اگر وسیله نامشروع بود، نباید به طرف آن برویم. در اینجا ما می‎بینیم که گاهی برای هدف هایی که خود هدف فی حد ذاته مشروع است، از وسایل نامشروع استفاده می‎شود و خود این می‎رساند کسانی که وانمود می‎کنند ما چنان هدفی داریم و اینها وسیله است، خود همان وسیله برای آنها هدف است.

مجموعه آثار شهید مطهری ج 17ـ (حماسه حسینی،صص 183-184، سال اتشار1361)