بحث «پیوست نگاری فرهنگی» بحثی است که چندین سال قبل مقام معظم رهبری مطرح کردند و جایگاه اصلی بحث این است که ما برای ساماندهی فرهنگی به کشور بایستی بتوانیم از همه ابزارها، قالب ها و زمینه هایی که می تواند نتیجه فرهنگی و تاثیرگذاری فرهنگی داشته باشد، استفاده کنیم.
    در واقع دونگاه به مقوله فرهنگی وجود دارد؛ یک نگاه، نگاه حداقلی است که ما بحث فرهنگ را فقط در ابزارهای شناخته شده فرهنگی خلاصه می کنیم. مثلاً فکر می کنیم فقط فیلم، موسیقی، مسجد، منبر و... کار فرهنگی انجام می دهند.
    نگاه دیگر، نگاه واقع بینانه و حداکثری است که در آن همه مقولاتی که در زندگی مردم جامعه تاثیرگذار است، دارای نقش و بار فرهنگی هستند. یعنی فعالیت های اقتصادی، قانون گذاری در جامعه، تصمیماتی که شوراهای مختلف به شکل کلان در زمینه های سیاسی- اجتماعی و همه عرصه ها می گیرند، همه دارای اثر و پیامد فرهنگی است.
    بنابراین اگر ما این نگاه حداکثری و واقع بینانه را بپذیریم، برای اصلاح و ارتقا و جهت دهی فرهنگ باید از همه ابزارها و مقوله ها استفاده کنیم.
    بنابراین در ذیل مساله مهندسی فرهنگی، ما به «پیوست نگاری فرهنگی» به عنوان یکی از اقدامات کلان مهندسی فرهنگی نیاز داریم و پیوست نگاری فرهنگی به این معنا است که در طرح های بزرگ اقتصادی و عمرانی و در پروژه های کلان ملی که در عرصه های مختلف طراحی و اجرا می شوند، بتوانیم از ظرفیت فرهنگی این پروژه ها استفاده کنیم.
    ما در بحث فرهنگ سه لایه و سه سطح را مطرح می کنیم، یک سطح، سطح نظری و مفهومی فرهنگ است، سطح دوم، سطح ساختاری فرهنگ است و سومین سطح، محصولات فرهنگی را در بر می گیرد.
    آن زمینه ای که قابل مدیریت است دو سطح اول و دوم است. بدین معناکه با تلاش بیشتر علمی، نظری، فلسفی و یا جامعه شناختی، در بحث نظریه پردازی فرهنگ یا مفهوم نظریه فرهنگ غنی شویم.
    کاری که سند مهندسی فرهنگی کشور در حال انجامش است. اگر این مرحله به خوبی انجام پذیرد و نگاه ما به فرهنگ یک نگاه واحدی باشد، آنگاه می توانیم به مرحله دوم برسیم که بحث مهندسی ساختارها و منابع انسانی و فرایندهای کارهای فرهنگی است.
    آن سطح اول را غالباً مهندسی فرهنگ می گوییم. در سطح بعدی به مهندسی فرهنگی نیاز داریم که اگر این دو مرحله را انجام دهیم خود به خود محصول فرهنگی سامان پیدا می کند.
    سپس ما در بحث محصول نمی توانیم به طور مستقیم و مستقل از مهندسی فرهنگی مداخله ای هدایت گرانه ای داشته باشیم. حال اگر در بخش دوم «پیوست فرهنگی» را در مورد طرح ها و پروژه های عمرانی، اقتصادی، جهانگردی، صنعتی و... اعمال کنیم، محصولات فرهنگی خود به خود براساس آن جهت دهی فرهنگی مطلوب، شکل خواهد گرفت. توجه به پیوست نگاری فرهنگی و جدی گرفتن این مقوله بی شک در بهبود بخشیدن به محصولات فرهنگی (هر چند غیرمستقیم) موثر خواهد بود.

نویسنده: دکتر علی ذوعلم