7 آموزه کلیدی برای کشف آینده

نشست علمی «آینده پژوهی؛ چیستی، چرایی و چگونگی»، از سلسله نشستهای چالش های فکری معاصر، به همت معاونت پژوهش و فناوری اطلاعات دانشگاه باقرالعلوم(ع) قم برگزار شد. در این نشست، مهندس عقیل ملکی فر، مدیر اندیشکده آصف به بیان دیدگاههای خود در رابطه با موضوع آینده پژوهی پرداخت.

آینده پژوهی در بیوت وحی
مهندس عقیل ملکی فر با بیان اینکه «آینده پژوهی» علم و هنر کشف آینده و شکل بخشیدن به دنیای مطلوب است، به بررسی ریشه تاریخی و فلسفی آینده پژوهی پرداخت و گفت: ریشه تاریخی و فلسفی آینده پژوهی را باید در بیوت وحی جستجو کرد. از دیدگاه فلسفی، آینده پژوهی، ریشه در خصلت «کمال گرایی» انسان دارد. به گونه ای که می توان گفت فلاسفه کمال گرا در طول تاریخ نقش مؤثری در خلق دانش آینده پژوهی داشته اند.

آینده پژوهی و دنیای معاصر
وی در ادامه با اشاره به ریشه آینده پژوهی در دنیای معاصر افزود: جنگ جهانی اول و دوم را می توان محرکهای اصلی ابداع آینده پژوهی به معنای مدرن آن دانست. در طول قرن بیستم، بذر آینده پژوهی، ابتدا در انگلستان کاشته شد، سپس به فرانسه رفت و در آنجا از لحاظ نظری آماده شد، اما در خلال جنگ دوم جهانی، آینده پژوهی از فرانسه به ایالات متحده رفته و در آنجا توسط اندیشگاه رند (RAND) که نخستین «اتاق فکر» (یا اندیشگاه) در جهان مدرن بود، به یک علم آکادمیک و کاربردی تبدیل شد.
این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه آینده تا حدود زیادی با گذشته متفاوت است و این تفاوتها عمدتاً بر اثر پیشرفت علم و تکنولوژی ایجاد می شوند، گفت: به سود ماست که این تفاوتها را از قبل «پیش بینی» کنیم تا بتوانیم «تغییرات» را مدیریت کنیم. دنیای رقابتی امروز به «تفاوتها» ارج می نهد بنابراین باید آینده خود، سازمان و جامعه را متفاوت با گذشته «طراحی و مهندسی» کنیم.

پیش گویی یا پیش بینی؟
این استاد دانشگاه، در ادامه به بیان فرق پیش گویی و پیش بینی پرداخت و تصریح کرد: پیش گویی های پیامبرانه نوعی پیش بینی قطعی است.
اما پیش بینی، جنبه احتمالی دارد و مبتنی بر حدس و گمان علمی یا شهودی است که ممکن است اتفاق بیفتد یا نیفتد. بنابراین، وظیفه آینده پژوهی، پیش بینی و نه پیش گویی است. وی به دو سنت متفاوت در آینده پژوهی اشاره کرد و افزود: سنت پیش بینی (Forecast) به جامعه آمریکا و سنت آینده نگاری (Foresight) به جامعه ژاپن تعلق دارد.

شرایط را می سازم
«ملکی فر» آینده آگاهی، آینده سازی، تصمیم آگاهی و سوق دادن جوامع و سازمانها به سوی کمال را فلسفه کلیدی آینده پژوهی دانسته و تأکید کرد: آینده پژوهی به ما کمک می کند تا با کشف تغییرات احتمالی آینده، تغییرات را بهتر و به سود خود مدیریت کرده و فرصتها و تهدیدهای نهفته در تغییرات احتمالی آینده را پیشاپیش کشف و فرصتها را مغتنم شمرده، و مانع ظهور تهدیدها شویم. به عبارت دیگر، آینده پژوهی، علم پیش بینی فرصتها و تهدیدهای نهفته در آینده است. به گفته این استاد دانشگاه، آینده پژوهی به ما کمک می کند تا آینده مطلوب را طراحی و آن را بسازیم و به جای آنکه منفعلانه توسط شرایط آینده ساخته شویم، به مرحله «شرایط سازی» برسیم، یعنی به گونه ای عاملانه و فاعلانه با شرایط آینده روبرو شویم. بنابراین، آینده پژوهی، علم و هنر «شرایط سازی» خلاقانه، عاملانه و فاعلانه به سود آینده است. ملکی فر در بخش دیگری از سخنانش با بیان اینکه پرورش «خلاقیت» با هدف نوآوری بیشتر و بیشتر به تازگی در کانون توجه کشورها و سازمانها قرار گرفته است، گفت: تحقیقات نشان داده که یکی از روشهای مؤثر پرورش خلاقیت، پرداختن به امر آینده پژوهی در سطوح کلان اجتماعی است.

7 آموزه کلیدی برای کشف آینده
مدیر اندیشکده آصف، به 7 آموزه کلیدی در کشف آینده بر پایه آموزه های کاشفان سرزمینهای نو اشاره کرد و افزود: این 7 آموزه سرنوشت ساز این گونه اند که، خود را برای آنچه در آینده با آن روبرو خواهید شد آماده کنید؛ نیازهای آینده را پیش بینی کنید؛ از کوچکترین سرنخها و حتی اطلاعات ناقص برای کشف آینده استفاده کنید؛ منتظر غیرمنتظره ها باشید؛ علاوه بر اندیشیدن به آینده نزدیک، در اندیشه آینده دور نیز باشید؛ رؤیاپردازی اثربخش را از یاد نبرید و در حکمت های گذشتگان تأمل کنید. اگر بخواهیم راههای رفته را دوباره بیازماییم هیچ گاه موفق نخواهیم شد.

طراحی آینده بر پایه ایدئولوژی
مهندس ملکی فر در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر رویکردهایی که آینده پژوهان از آن استفاده می کنند، گفت: رویکرد اکتشافی یکی از رویکردهایی است که آینده پژوهان بر آن تأکید دارند. وی رویکرد تصویرپرداز را یکی دیگر از این موارد دانست و افزود: در این رویکرد آینده های بزرگ و رؤیایی در عالم تخیل یا منطق و همچنین آرمان شهرها از دیدگاه نظری خلق می شوند. همچنین رویکرد هنجاری در آن طراحی آینده بزرگ و مطلوب بر پایه ارزشها و ایدئولوژی است. وی مشاوره با خبرگان، مدل سازی، تصویرپردازی از آینده، سناریوسازی و تحلیل تاریخی را به عنوان بخشی از تکنیکهای آینده پژوهی دانست و افزود: پیشرفت پرشتاب فناوری، رشد اقتصادی، بهبود سلامت بشر، افزایش تحرک انسانها، محیط زیست و افول فرهنگهای سنتی در برابر مدرنیته کلان روندهایی هستند که آینده را شکل می دهند.

چشم اندازهای 20 ساله
وی در ادامه گفت: آینده پژوهان عقیده دارند که «طی 20 سال تقریباً می توان به هر آرمان یا هدف بزرگی جامه عمل پوشاند». پیش نیاز این کار، دورنگری و داشتن یک آرمان بزرگ است که آن را «چشم انداز» می نامیم. وی در بخش پایانی سخنان خود به بحث درباره چشم انداز پرداخت و گفت: چشم انداز، بیان شیوا و جذاب آینده مطلوبی است که یک سازمان، جامعه یا فرد، سودای خلق آن را در سر می پروراند. ملکی فر تأکید کرد: برای رهسپار کردن یک سازمان به سوی تعالی و موفقیت، هیچ موتوری به اندازه یک چشم انداز پرکشش، ارزنده، الهام بخش و دست یافتنی که به همه اعضای آن تعلق دارد، کارساز نیست. چشم انداز، موتور جامعه، سازمان و فرد را برای خلق آینده مطلوب خود روشن می کند.

/ 0 نظر / 11 بازدید